عبدالله مستوفى
31
شرح زندگانى من ( تاريخ اجتماعى وادراى دوره قاجاريه ) ( فارسى )
همه كس اين حساب را كرده است ، كه اگر مصرف ترياك را در اين مملكت روزى صد هزار مثقال يعنى اقل ما يكون فرض كنيم ، باز تقريبا سالى چهار ميليون بايد فايدهء مادى قانون تحديد باشد . شما بجاى اينكه راههاى حيف و ميل كاركنان اين عايدى را سد كنيد ، و دولت را بمنافع واقعى خود برسانيد در دورهء رياست وزراء سابقتان عايدات آن را به هشتصد هزار تومان ، يعنى خمس حداقل اجاره داديد ، و شرايطى از مستاجر پذيرفتيد كه همين خمس را هم در مقام عمل به عشر مبدل ميكرد . بعد از شما كابينهء مستوفى الممالك به ضرر اين معامله ، كه معنا و مادة اظهر من الشمس است ، برخورده ، اجاره را الغا و بعد از كشمكشهاى « 1 » زياد و محاكمههاى ادارى ضرر مستأجر را پرداخت ، و عمل را مجددا امانى كرد . ولى شما در نوبت ثانوى رياست وزراء خود مجددا به همان مستأجر سابق ، كه بعضى از اعضاى كابينهء شما « 2 » هم با او شركت دارند ، با همان شرايط كه هشتصد هزار تومان اسمى را عملا نصف مىكند ، اجاره داديد . مينويسيد : « عايدات مالياتى لاوصول » مسلما عايدات مالياتى لاوصول بوده و تا آخرين اثر انگشتهاى شما در ادارات ماليه وجود داشته باشد ، باز هم لاوصول خواهد بود . با اين تجزيه كه در ادارهء تشخيص عايدات به عمل آورده و اين اشخاص بىاطلاع كمسابقه كه در آن اداره ريختهايد ، توقع داريد عايدى مملكت بهتر از اين تعيين شود ؟ آيا منتظريد خزانهدارى كلى كه جز صدور احكام پيشكارى و مفتشى براى كانديداهاى شما شغلى نداشته ، و هيچگونه اختيارى براى آنها باقى نگذاشتهايد بيشتر از اين ماليات وصول كند ؟ يا ادارهء محاسباتى كه از آن جز يك ماشين لغو حواله سازى چيز ديگرى نساختهايد ، بهتر از اين بتواند از صاحب جمعان دولتى حساب بخواهد ؟ يا كميسيون تطبيق كه از قسمت اعظم حوالجات روحش هم خبر ندارد ، بيش از اين خود را در جمع و خرج دولت ذيدخل دانسته منافع دولت را حفظ كند ؟ يا محاكماتى كه اعضاى رئيسهء آن بىاطلاع ، و يا از تهمتهاى قوم و خويشهاى شما « 3 » ايمن نباشند ، در محاكمهء خود ميخواهيد زيادتر از اين بيطرفى اختيار كنند ؟ يا اعضاى مشاورهء عالى كه دست نشاندههاى شما هستند ، و دستور رأى را از شما ميگيرند ميخواهيد اعضاى وزارتخانه را بهتر از اين محاكمه كرده ، و براى آنها مجازات تعيين نمايند ؟ پيشكار ماليه يا مفتشى كه براى ولايت يا ايالتى كانديدا مىشود ، وقتى ميبيند كه از شما گرفته تا ادنى ثبات ادارات مربوطه بايد همه را راضى كند ، و راضى نگاه دارد ، و
--> ( 1 ) - پهلوان اين مبارزه جناب آقاى دكتر محمد مصدق وكيل فعلى مجلس شوراى ملى است كه در آنوقت معاون وزارت ماليه بود . ( 2 ) - مشار الملك . ( 3 ) - يكى از آنها رئيس محاكمات را بدروغ متهم كرده بود كه بر اثر محاكمهء ادارى در مجلس مشاورهء عالى ، محكوم بتوبيخ شد ! صورت مجلس اين محاكمه واقعا خواندنى ، حكم و نتيجهء آن خواندنىتر است .